Latest Post

ਕੰਡਿਆਲੀ ਥੋਰ੍ਹ । ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ

Written By Editor on Sunday, August 23, 2015 | 12:17

Punjabi Poet Shiv Kumar Batalvi
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ 
ਮੈਂ ਕੰਡਿਆਲੀ ਥੋਰ੍ਹ ਵੇ ਸੱਜਣਾ
ਉੱਗੀ ਵਿਚ ਉਜਾੜਾਂ ।
ਜਾਂ ਉਡਦੀ ਬਦਲੋਟੀ ਕੋਈ
ਵਰ੍ਹ ਗਈ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ।
ਜਾਂ ਉਹ ਦੀਵਾ ਜਿਹੜਾ ਬਲਦਾ
ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਦੇਹਰੀ 'ਤੇ,
ਜਾਂ ਕੋਈ ਕੋਇਲ ਕੰਠ ਜਿਦ੍ਹੇ ਦੀਆਂ
ਸੂਤੀਆਂ ਜਾਵਣ ਨਾੜਾਂ ।
ਜਾਂ ਚੰਬੇ ਦੀ ਡਾਲੀ ਕੋਈ
ਜੋ ਬਾਲਣ ਬਣ ਜਾਏ,
ਜਾਂ ਮਰੂਏ ਦਾ ਫੁੱਲ ਬਸੰਤੀ
ਜੋ ਠੁੰਗ ਜਾਣ ਗੁਟਾਰਾਂ ।
ਜਾਂ ਕੋਈ ਬੋਟ ਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਹਾਲੇ
ਨੈਣ ਨਹੀਂ ਸਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ,
ਮਾਰਿਆ ਮਾਲੀ ਕੱਸ ਗੁਲੇਲਾ
ਲੈ ਦਾਖਾਂ ਦੀਆਂ ਆੜਾਂ ।
ਮੈਂ ਕੰਡਿਆਲੀ ਥੋਰ੍ਹ ਵੇ ਸੱਜਣਾ
ਉੱਗੀ ਕਿਤੇ ਕੁਰਾਹੇ,
ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਾਲੀ ਸਿੰਜਿਆ ਮੈਨੂੰ
ਨਾ ਕੋਈ ਸਿੰਜਣਾ ਚਾਹੇ ।
ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਿਲੀਂ
ਮੈਂ ਬੈਠੀ ਪਈ ਰੋਵਾਂ,
ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲੱਗਾ ਪਹਿਰਾ
ਆਵਾਂ ਕਿਹੜੇ ਰਾਹੇ ?
ਮੈਂ ਉਹ ਚੰਦਰੀ ਜਿਸ ਦੀ ਡੋਲੀ
ਲੁੱਟ ਲਈ ਆਪ ਕਹਾਰਾਂ,
ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਬਲ ਜਿਸ ਦੇ
ਆਪ ਕਲੀਰੇ ਲਾਹੇ ।
ਕੂਲੀ ਪੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਚਾਦਰ
ਹੋ ਗਈ ਲੀਰਾਂ ਲੀਰਾਂ,
ਤਿੜਕ ਗਏ ਵੇ ਢੋਵਾਂ ਵਾਲੇ
ਪਲੰਘ ਵਸਲ ਲਈ ਡਾਹੇ ।
ਮੈਂ ਕੰਡਿਆਲੀ ਥੋਰ੍ਹ ਵੇ ਸੱਜਣਾ
ਉੱਗੀ ਵਿਚ ਜੋ ਬੇਲੇ,
ਨਾ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਛਾਵੇਂ ਬੈਠੇ
ਨਾ ਪੱਤ ਖਾਵਣ ਲੇਲੇ ।
ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬਰਦੀ ਅੜਿਆ
ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜਾਇਆ,
ਤੂਹੀਓਂ ਦੱਸ ਵੇ ਮੋਹਰਾਂ ਸਾਹਵੇਂ
ਮੁੱਲ ਕੀ ਖੇਵਣ ਧੇਲੇ ?
ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰਾਂ ਜੇਠ ਦੀਆਂ ਨੂੰ
ਸਾਉਣ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਾਂ,
ਚੌਹੀਂ ਕੂਟੀਂ ਭਾਵੇਂ ਲੱਗਣ
ਲੱਖ ਤੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ।
ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਅੜਿਆ
ਉਹੀਓ ਹਾਲ ਸੂ ਹੋਇਆ,
ਜਿਉਂ ਚਕਵੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾ ਸੱਕੇ
ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਦਿਹੁੰ ਵੇਲੇ ।
ਮੈਂ ਕੰਡਿਆਲੀ ਥੋਰ੍ਹ ਵੇ ਸੱਜਣਾ
ਉੱਗੀ ਵਿਚ ਜੋ ਬਾਗ਼ਾਂ,
ਮੇਰੇ ਮੁੱਢ ਬਣਾਈ ਵਰਮੀ
ਕਾਲੇ ਫ਼ਨੀਅਰ ਨਾਗਾਂ ।
ਮੈਂ ਮੁਰਗਾਈ ਮਾਨਸਰਾਂ ਦੀ
ਜੋ ਫੜ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿਕਰੇ,
ਜਾਂ ਕੋਈ ਲਾਲ੍ਹੀ ਪਰ ਸੰਧੂਰੀ
ਨੋਚ ਲਏ ਜਿਦ੍ਹੇ ਕਾਗਾਂ ।
ਜਾਂ ਸੱਸੀ ਦੀ ਭੈਣ ਵੇ ਦੂਜੀ
ਕੰਮ ਜਿਦ੍ਹਾ ਬਸ ਰੋਣਾ,
ਲੁੱਟ ਖੜਿਆ ਜਿਦ੍ਹਾ ਪੁਨੂੰ ਹੋਤਾਂ
ਪਰ ਆਈਆਂ ਨਾ ਜਾਗਾਂ ।
ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਾਲਿਆ ਤੇਰੇ ਬਾਗ਼ੀਂ
ਹੁਣ ਜੀ ਨਹੀਓਂ ਲੱਗਦਾ,
ਖਲੀ-ਖਲੋਤੀ ਮੈਂ ਵਾੜਾਂ ਵਿਚ
ਸੌ ਸੌ ਦੁਖੜੇ ਝਾਗਾਂ ।

ਲੇਖ । ਵਗਦੀ ਰਹਿ ਐ ਸੀਤ ਹਵਾ… । ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ

Written By Editor on Sunday, March 29, 2015 | 21:51

ਇਹ ਲੇਖ ਭਾਵੇਂ ਅੱਤ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਮੌਸਮ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਲੇਖਿਕਾ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਜਿਸ ਨਿਰਵਿਘਨ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵੱਲ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਬਿਲੇ ਗੌਰ ਹੈ। ਆਉਂਦੀ ਗਰਮੀ ਦੀ ਲੂ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੀ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੀਨਾ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮਾਨਸਿਕ ਠੰਢਕ ਜ਼ਰੂਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ। -ਸੰਪਾਦਕ
punjabi writer parambir kaur flowers winters in india
ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ
ਜਿੰਨੀ ਠੰਢ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਹੰਢਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਕਰਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸੀਤ ਲਹਿਰ ਦਾ ਕਹਿਰ, ਠੰਢ ਦਾ ਪਰਕੋਪ ਜਾਰੀ, ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਸਰਦੀ ਦੀ ਜਕੜ ਬਰਕਰਾਰ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਆਮ ਹੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੇਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਛਪਣ ਤਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋ ਜਣੇ ਮਿਲ ਪੈਣ ਜਾਂ ਫ਼ੋਨ ਤੇ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਇਸ ਠੁਰ-ਠੁਰ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ! ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ‘ਢੇਰ ਕਪੜੇ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਨੀ ਠੰਢ!,’ ‘ਰਜ਼ਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੀ, ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਤਾਂ,’ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਆਮ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀ ਜਿੰਨੀ ਠੰਢ ਇਸ ਵਾਰ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਇੰਨੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਪਈ ਹੋਵੇ! ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ!

ਇਸ ਹੱਡ-ਚੀਰਵੀਂ ਠੰਢ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗ ਬਾਲ ਕੇ ਸੇਕਣ, ਬਿਜਲਈ ਹੀਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਉਸਨੇ ਠੰਢ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਸੀਤ ਹਵਾ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਸੁੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਚੰਗਾ-ਭਲਾ ਬੰਦਾ ਸੁੰਗੜਿਆ ਜਿਹਾ ਫਿਰੇਗਾ ਇਸ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ। ਇਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਲਾਮ!
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸ਼ਪੀਅਰ ਨੇ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ, ਇਸੇ ਹੱਢ-ਚੀਰਵੀਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਦਿਆਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਭਾਵ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ:

“ਵਗਦੀ ਰਹਿ ਐ ਸੀਤ ਹਵਾ, ਤੂੰ ਵਗਦੀ ਰਹਿ,
ਕਿਸੇ ਅਕਿਰਤਘਣ ਜਿੰਨੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਤੂੰ ਬੇਰਹਿਮ!
ਭਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਝੌਂਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਸਹਿ,
ਪਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈਂ ਤੂੰ, ਇੰਨੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਦੰਦ ਤੇਰੇ!

ਬੱਚੇ, ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਕਬੂਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ ਬੜਿਆਂ ਨੂੰ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਠੰਢ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਕੁ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੇ, ‘ਨੌਰਮਨ ਮੈਕਿਨਲ’ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਟਕ, ‘ਪਾਦਰੀ ਦੇ ਮੋਮਬੱਤੀਦਾਨ’ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਠੰਢ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਪਾਦਰੀ ਦੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਬੜੀ ਅਰਥਪੂਰਨ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪਾਦਰੀ ਨੂੰ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਅੰਦਰਲੀ ਗਰਮਾਇਸ਼ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ, ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਘਰ ਅੰਦਰਲੇ ਨਿੱਘ ਦਾ ਮੁੱਲ, ਬੰਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਠੰਢ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ!”
ਅੰਤਹਕਰਣ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਪਰੋਕਤ ਸਾਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਹਲਚਲ ਮਚਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਸੰਘਣੀ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਲੁੱਕਣ-ਮੀਟੀ ਖੇਡਦਾ ਸੂਰਜ, ਇਸ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ ਵਿਚ-ਵਿਚਾਲੇ, ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਕਦਮ ਆਪਣੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਫੁੱਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਇਆ। ਸੋਚਿਆ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਤਾਂ ਪੁੱਛਾਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧੁੰਦਾਂ, ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਸਰਦੀ ਤੇ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਦਿਨੇ-ਰਾਤੀਂ, ਬਾਹਰ ਖੁਲ੍ਹੇ ਅਸਮਾਨ ਹੇਠਾਂ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਪਏ ਨੇ। ਪਰ ਇਹ ਕੀ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ, ਉੱਥੇ ਆਸ ਦੇ ਐਨ ਵਿਪਰੀਤ, ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ਨੁਮਾ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ! ਉਹ ਇੰਜ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਈ ਨੱਚਣ-ਗਾਉਣ ਦਾ ਪਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣ-ਫੱਬ ਕੇ ਆਏ ਹੋਣ। ਖ਼ਬਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫੁੱਲ-ਪੌਦੇ ਵੀ ਕਈ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ ਲਈ ਬੈਠੇ ਹੋਣਗੇ ਤੇ ਚਲੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ!

ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਜੇ ਇਹਨਾਂ ਹਸੂੰ-ਹਸੂੰ ਕਰਦੇ, ਜੋਬਨ-ਮੱਤੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਵਿਚ ਵਿਅਸਤ ਸਾਂ ਕਿ ਕੋਲ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਬੂਟੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ, “ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋ…।”
“ਠੰਢ ਕਿੰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਐਨੀ ਧੁੰਦ… ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਰਦੇ ਓ ਇੰਨੇ ਔਖੇ ਹਾਲਾਤ!”
“ਐਹ ਲਉ! ਸਾਡੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵਨ ਇਕ ਰੋਚਕ ਚੁਣੌਤੀ ਜਿਹਾ ਏ; ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਈ ਚੰਗਾ…,” ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਢੇਰ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੂਟੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੇੜੇ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।
ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਫ਼ਲੌਕਸ ਦੇ ਕਈ ਬੂਟੇ ਮਹਿਕਣ-ਟਹਿਕਣ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬੜੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ; ਉਂਜ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਖੇੜਾ ਵੰਡਣ ਲਈ ਹੀ ਤਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ! ਫਿਰ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ।”
ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਈ ਫ਼ਲੌਕਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਟਿੱਪਣੀ ਸੁਣ ਕੇ! ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਉਨਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਫ਼ਲੌਕਸ ਨੇ ਹੁਣੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਸ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਇਕ ਉਤਸਵ ਤੇ ਨਾਯਾਬ ਮੌਕਾ ਜਾਣ ਕੇ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਿਚ ਸਾਡਾ ਉੱਕਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ!”
“ਇਹ ਸੀਤ ਹਵਾਵਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਪਕੇਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਮੰਜ਼ਲ ਵੱਲ ਹੋਰ ਤਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵਧਣ ਲਈ ਪਰੇਰਦੀਆਂ ਨੇ,” ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਟਨ-ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਲੱਦੇ ਬੂਟੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਨੇ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਜ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਰੂਹ 'ਤੇ ਸਰੂਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਗੁਲਦਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ! ਉਪਰੋਕਤ ਟਿੱਪਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਆਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੀ ਪੀਲੇ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਝਾੜੀ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸੀ। ਨਾਲ ਦੇ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਗੁਲਾਬੀ ਧਾਗਾ-ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਗੁਲਦਾਊਦੀ ਦੇ ਪੌਦੇ ਨੇ ਵੀ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰ ਜਿਵੇਂ ਝੂਮ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੈਨੂੰ ਪਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਰੁੱਤ, ਇਹਨਾਂ ਫੁੱਲ-ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਇਕ ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਵਾਕਫ਼ੀਅਤ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਂਜ ਵੀ ਤਾਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਆਮ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਲਈ ਹੀਲਾ-ਵਸੀਲਾ ਕੁਦਰਤ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾ ਛੱਡਦੀ ਹੈ!
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਗਮਲੇ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਜਾਮਨੀ-ਗੁਲਾਬੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਡੇਲੀਐ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰੀਵ ਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਢੁਕਵਾਂ ਵੇਲਾ ਜਾਪਿਆ। ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਸੱਚਾਈ ਤਾਂ ਇਹੋ ਹੈ ਜੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਣਾਏ ਨਿਯਮਾਂ 'ਤੇ ਕਿੰਤੂ ਕਰਨਾ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਇਸੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ!” ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਗੇਂਦੇ ਦੇ ਪੀਲੇ ਤੇ ਸੰਤਰੀ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤੇ। ਨੇੜੇ ਹੀ ਕਿਆਰੀ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਕੁੱਤਾ ਫੁੱਲ, ਕਲੈਂਡੁਲਾ ਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਵੀ ਚਿਹਰਿਆਂ 'ਤੇ ਪੱਸਰੀ ਰੌਣਕ ਤੇ ਆਭਾ ਵੇਖਿਆਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਇਹੋ ਰਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।

ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ, ਖੇੜਾ ਵੰਡਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨੇ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਝ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹੀ। ਸਭਨਾਂ ਫੁੱਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੇ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹਦ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਵੀ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਭਾਸੀ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਬਹਾਰ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਸਾਂ। ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਸੁਹਜ-ਸਲੀਕੇ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੇ ਗੁਰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖੇ! ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਰਝਾਇਆ ਜਿਹਾ ਜਾਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਭਾਵੇਂ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਕਿੰਨੀ ਸੰਘਣੀ ਧੁੰਦ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੋਹ-ਮਾਘ ਦੀ ਹਵਾ ਕਿੰਨੀ ਤਿੱਖੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਵਗਦੀ ਪਈ ਹੋਵੇ!

-ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ।

ਲੇਖ । ਧਰਮਾਂ 'ਚੋਂ ਪਨਪਦਾ ਡੇਰਾਵਾਦ । ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ

Written By Editor on Monday, March 23, 2015 | 23:50

ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ਼ ਸਹਿਮਤ ਸਾਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ‘ਡੇਰੇ’ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਉਸੇ ਡੇਰਾਵਾਦ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਤਿਵਾਦੀ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤਥਾ-ਕਥਿਤ ਮੁੱਖ ਧਾਰੇ ਦੇ ਸਿੱਖ ਵੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
punjabi writer kanwal dhaliwal
ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ
ਨਾਨਕ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਅੱਜ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪਲ ਰਹੇ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ‘ਡੇਰੇ ਵਾਲਿਆਂ’ ਦੇ ਮਗਰ ਛਿੱਤਰ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਸ ਝਗੜੇ ਵਿਚੋਂ ਅਪਣੇ ਤੋਰੀ ਫੁਲਕੇ ਦੇ ਸਾਧਨ ਜੁਟਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਇਹ ਡੇਰਾ ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਸਿਰਫ ਨਾਨਕ ਦੇ ਧਰਮ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਪੁਰਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਇਸਦੀ ਉਮਰ ਉਤਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਹੈ ਜਿਤਨੀ ਕਿ ਮਨੁਖੀ ਚੇਤਨਤਾ ਦੀ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਚਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ!

ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਹਰ ਉਸ ਸ਼ੈਅ ’ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਉਸਦੇ ਅਪਣੇ ਜਿਓਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਣ (ਸੁਰਵਾਇਵਲ) ਨਾਲ਼ ਸੀ, ਪਰ ਨਿੱਜੀ ਸਵਾਰਥ ਦੀ ਪੂਰਤੀ, ਕਿਸੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਕਰ ਸਕਣਾਂ, ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਅਾਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਨਸਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਜਿਓਂਦੇ ਰਹਿ ਸਕਣ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਮਸਲਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ਼ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ- ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾਂ ਵਾਜਿਬ ਸਮਝਿਆ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕਮੁੱਠ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਮੁਖੀਏ ਦਾ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਕੜਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਮੁਖੀਆ ਬਣਨ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ਼ੀ ਕਬੀਲਿਆ ਦੇ ਇਹੀ ਸਰਦਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਮਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮੰਤ, ਚੌਧਰੀ, ਰਾਜੇ ਤੇ ਫਿਰ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਹੀ ਫੈਲਦੇ ਫੈਲਦੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ, ਇਲਾਕਾਈ-ਸਰਮਾਏਦਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਹੁਲ ਸਾਂਕ੍ਰਿਤਿਆਯਨ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਸਾਫ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰੋਹਿਤਾਂ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਖੱਤਰੀ (ਰਾਜਾ) ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ (ਪਰੋਹਿਤ) ਸਕੇ ਭਰਾ ਸਨ। ਰਾਜਸੱਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰਾਜਭਾਗ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ (ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਹਿਲੇ) ਨੂੰ ਹੀ ਸੌਂਪੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਬਾਕੀ ਬਚਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ‘ਪਰੋਹਿਤ’ ਦੀ ਪਦਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਐਸੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹੀ ਕਿ ਪਰੋਹਿਤ ਨੂੰ 'ਰੱਬ ਦੇ ਦੂਤ' ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਜੇਹੀ ਅਵਸਥਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ।

ਰਾਜ ਭਾਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਠੇਕੇਦਾਰ – ਪਰੋਹਿਤ ਦਾ, ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ’। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਮਾਗ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ। ਸਧਾਰਨ ਜਨਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਲਹੂ- ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੀ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਭਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਖਜ਼ਾਨਾ ਤਦ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਲੱਗੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤੰਨ ਨਾਂ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਭੇਡ-ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਅਪਣੇ ‘ਰੱਬੀ ਮਾਲਕਾਂ’ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਹਾਨੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣਕਰਤਾਵਾਂ ਹੱਥੋਂ ਖੁਆਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣ।

ਪਰ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਅਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਅਜੇਹੇ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜਨ ਲਈ ਵਿਦਰੋਹ ਦਾ ਬਿਗਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੇਹੇ ਲੋਕ ਅਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਭਰਪੂਰ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਇਕ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਕਈ ਨਾਇਕ ਅਜੇਹੇ ਵੀ ਹੋ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵੇਕਲੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਧਣ ਫੁੱਲਣ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਹੀ ‘ਨਵੇਕਲੀ’ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਫਿਰ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ‘ਸਥਾਪਤ ਧਰਮ’ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਿ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੋਕ ਸਹਿਜ ਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਤਥਾ-ਕਥਿਤ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਜੜ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਵ ਵੀ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਚੁਰਾਸੀ-ਚੱਕਰ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਨਾਂ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ। ਇਹ ਚੱਕਰ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ  ‘ਸਥਾਪਤ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ  ਨਵਾਂ-ਧਰਮ ਤੋਂ ਫਿਰ ਸਥਾਪਤ ਧਰਮ’ ਦੇ ਗਧੀ ਗੇੜ ਵਿਚ ਪਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਚ ‘ਗੁਰੂ’ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਅਜੇਹੇ ਹੀ ਨਾਇਕ ਦਾ ਰੂੁਪ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਅਪਣੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਧਾਰਮਕਿ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਵਿਦਰੋਹ ਭਾਵੇਂ ਪਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਹਾਕਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਅਜੇਹੀ  ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ‘ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ’ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਵਾਜਿਬ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਫੀ ‘ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ’ ਸੀ। ਪਰ ਨਾਨਕ ਦਾ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੀ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਸਥਾਪਤ, ਜੜਵਾਦੀ ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਨਾ ਬੱਚ ਸਕਿਆ। 500 ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬਦਾ, ਕਰੜੇ ਇਮਤਹਾਨਾਂ 'ਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ, ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਨਕ ਦਾ ਸੱਚ-ਸੰਦੇਸ਼ ਆਖ਼ਿਰ ਅਜਿਹੇ ਰਵਾਇਤੀ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਕ ਤਬਕੇ ਨੇ ‘ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ’ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। 

ਇਸ ‘ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ’ ਨਾਲ਼ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸਬੰਧ ਹੀ ਅਜੇਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਦਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲੇ ਅੱਡ-ਅੱਡ ਧਰਮਾਂ/ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖ਼ੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਹਾਸ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਫਰ ਵਿਚ ‘ਨਵੇਂ’ ਅਤੇ ‘ਪੁਰਾਣੇਂ’ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਅਕਸਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਹਿਸ਼ੀ ਨਫਰਤ ਦਾ ਵਖਾਵਾ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਵ-ਸਥਾਪਤ ਧਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਵਨਿਰਮਿਤ ਧਰਮ ਉਸੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ (ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਵੀਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਪਛਾਣ ਗਵਾਉਣਾਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਉਸਦੀ ਹਉਮੈ-ਪੂਰਤੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਠੇਕੇਦਾਰ, ਨਵੇਂ ਪਰੋਹਿਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਤਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਨਫਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਵਤੀਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਰਬ-ਵਿਅਪਕ ਵੀ। ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਲਈਏ ਤਾਂ ਇਹੀ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਅਉਂਦੇ ਹਨ।

ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ - ਈਸਾਈ ਮੱਤ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀ ਮੱਤ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਸੀ। ਈਸਾ ਖੁਦ ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਰੋਮ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਸੂਲੀ ਝੜਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਨਾਨਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚਲੀਆਂ ਊਣਤਾਈਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਦਰੋਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਤ ਯਹੂਦੀਅਤ ਦੇ ਪਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਈਸਾ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਵੀ ਈਸਈਅਤ ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀ ਸੀ। ਈਸਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੰਦੇਸ਼, ਜੋ ਕੇਵਲ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਇਕ ਚਲਾਕ ਚੇਲੇ ਜਿਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸੋਲ ਸੀ, ਨੇ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਖੌਤੀ ਨਵੇਂ ਧਰਮ – ਈਸਾਈਅਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹੀ ਸੋਲ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ‘ਸੰਤ ਪੌਲ਼’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਖਰਚ ਨਾਲ਼ ਬਣੇ ਗਿਰਜਾਘਰ ਸਾਰੇ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਉਸਾਰੇ ਗਏ। ਸੋਲ ਵੱਲੋਂ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਈਸਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਸੀ, ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਵੀਨਤਾ ਚੰਗੀ ਲੱਗੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਹੋਲ਼ੀ ਹੌਲੀ ਇਸ ਦੀ ਓਟ ਵਿਚ ਆਉਣ ਲੱਗੇ।  ਯੂੁਰਪ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸੇ ਉਪਰ ਉਦੋਂ ਰੋਮ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਦੂ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਚੱਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨਾਨ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋਮ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਣ ਦੀ ਜਦੋ-ਜਹਿਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੋਮ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਕੌਨਸਟੈਨਟੀਨ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਈਸਾਈ ਮੱਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾ ਛਕ ਲਿਆ। 


ਇਸ ਤਰਾਂ ਯੂਨਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਇਸ ‘ਨਵੇਂ ਯਹੂਦੀ’ ਧਰਮ ਦੀ ਗੁੱਡੀ ਅਜਿਹੀ ਚੜ੍ਹੀ ਕਿ ਸਮੇ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਕੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਤੇ ਛਾਅ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਈਸਾ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦਾ ਇਕ ਵਿਦਰੋਹੀ ਮਾਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਸੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਈਸਾਈ ਮੱਤ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ‘ਡੇਰਾਵਾਦ’ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੇਰੇਵਾਦ ਦੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵੱਜੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਉਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਉਹ ਮਿਸਾਲਾਂ ਕਾਇਮ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਈਸਾਈ ਮੱਤ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪਰੋਹਿਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਸਦਕਾ, ਯਹੂਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਵਗਾਈ ਗਈ। ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਸੋਚਿਆਂ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਪਣੇ ਮਿਥਹਾਸਕ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਯੂਰਪੀਆਂ ਦਾ ਯਹੂਦੀ-ਈਸਾ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਲਾਗਾ-ਦੇਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ, ਈਸਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਖੁਦਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਾਰੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਗਰਦਾਨਣ ਲੱਗੇ। ਜ਼ਾਹਰ ਹੈ ਕਿ, ਨਵੇਂ ਪਰੋਹਤਿ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤ ਹੁਣ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੂਜਣ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ! ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਯਹੂਦੀਆਂ ਨੂੰ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਵਧੇਰੇ ਪਈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਨਵਿਆਂ ਸੰਗ ਰਲ਼ ਗਈ ਸੀ।

ਪਰ ਸਮਾ ਪਾ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੁੰਦੇ ਗਏ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਵੀ ਅਗੋਂ ਵੰਡੀਆ ਪਈਆਂ, ਜੋ ਪੈਣੀਆ ਸੁਭਾਵਕ ਵੀ ਸਨ। ਔਰਥੋਡਕਸ, ਕੈਥੌਲਿਕ ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੈਲੇ ਈਸਾਈ ਮੱਤ ਦੇ ਬੁੱਢੜੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੋਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੇਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਧਰਮਾ ਵਾਂਗ ਇਸ ਨੇ ਵੀ ਅਪਣੀ ਅਸਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਕੰਧੋਲੀ ‘ਤੇ ਰੱਖ, ਖੁੱਲ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਕੈਥੋਲਿਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆ ਹੋਲੀਆਂ ਖੇਡੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਯੂਰਪੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਈ। ਬਲਕਿ ਬੜੀ ਜਲਦੀ ਹੋਈ। ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦਾ ਇਸਲਾਮ ਅਜੇ ਇਕ ਸਦੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੀ ਮਸਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ, ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ‘ਡੇਰਾ, ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਕਤਲੋ-ਗਾਰਤ, ਉਹੀ ਨਫਰਤ। ਸ਼ੀਆ ਫਿਰਕੇ ਨੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿ ਕੇ, ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੰਨੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪੂਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੁਲਕ ਹੀ ਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ਼ ਕਾਇਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੁੰ ਮੁਸਲਿਮ ਕਹਿਣੋਂ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਇਹ ਗਲ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਗਰਦਾਨਣ ਵਾਲੇ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ‘ਜਿਓਣ-ਮਰਨ’ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣਿਆਂ ਰਿਹਾ। ‘ਸ਼ੀਅ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਯੁਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਚੋਂ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ‘ਦੋ-ਫਾੜ’। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ‘heresy’ ਸ਼ੀਅ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਹਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਾਲ਼ੇ ‘ਡੇਰੇਵਾਦ’ ਦੇ ਵੀ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ਼ ਇਸਲਾਮ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਡੇਰੇ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਫ਼ੀ, ਅਹਿਮਦੀ ਆਦਿ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸੁੰਨੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋ ਪੁਰਾਣਾ ਸਥਾਪਤ ਧਰਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ (ਹਿੰਦੂ) ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਨਾਤਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪੁਰਾਣਾ, ਜਾਂ ‘ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੈ’।ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇਹ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ‘ਡੇਰਿਆਂ’ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਸਨਾਤਨ-ਨਵੀਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਲਹੂ ਵੀ ਵਹਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ‘ਸ਼ੀਆ’ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਜੈਨ ਮੱਤ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਅਸਲੀ ਚਣੌਤੀ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਬੋਧੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲਾਂ ਅਤੇ ਬੋਧੀ ਮੱਠਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਉਸਾਰੇ ਗਏ ਮਹਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾ ਦੀ ਵਿਅਥਾ ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਕੋ ਕੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਭੇਦ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵੀ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਮਿਸਰੀ ਧਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਥਿਹਾਸਕ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮਿੱਥਿਹਾਸਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਈਸਾਈਅਤ ਅਤੇ ਮਿਸਰੀ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਨੇ ਮਿਟਾ ਦਿਤਾ। ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚਣੌਤੀ ਮਿਲਣੀ ਹੀ ਸੀ। ਤੇ ਮਿਲੀ ਵੀ। ਜੈਨ ਮੱਤ, ਬੁਧ ਮੱਤ ਤੇ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਅਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਹ ਮੁੱਖ ‘ਨਵੀਨ’ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਤ ਹਿੰਦੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ ਬੌਧ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਅਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਨੁਹਾਰ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਤਾਂ ਹੋਏ ਪਰ ਯੂਨਾਨੀ ਤੇ ਮਿਸਰੀ ਧਰਮਾਂ ਵਾਂਗ ‘ਸਨਾਤਨੀ’ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਅਕਸਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਅਾਪਣਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਅ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੋਧੀ, ਜੈਨੀ, ਸਿੱਖ ਆਦਿ ਸਭ ਹਿੰਦੂ ਹੀ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਇਕ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਆਪ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ- ਉਹ ਇਹ, ਕਿ ਅਜੋਕਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਪਣਪੀਆਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ-ਵਾਦ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ-ਵਾਦ, ਦੇਵੀ-ਵਾਦ, ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਹਿਸਿੱਆਂ ਵਿਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਮੇਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਫਿਰ ਆਰੀਆਂ ਦਾ ਵੈਦਿਕ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਵੀ ਇਸੇ ਧਰਮ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਰਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਕਵਿ ਰਾਮਾਇਣ ਤੇ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਵੀ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਸ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕੋਈ ਇਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ‘ਡੇਰੇਵਾਦ’ ਨਾਲ਼ ਸਿੰਝਣ ਦਾ ਇਸ ਕੋਲ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਹੈ- ਹਰ ਨਵੇਂ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਹਿੰਦੂ-ਛੱਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਥੱਲੇ ਹੀ ਲੈ ਆਓ। ਪਰ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਸ ਛੱਤਰੀ ਥੱਲੇ ਸਮਾਉਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਸਿਧਾਂਤ  ਜਾਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਪਰ ਸਿੱਧਾ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੀ ਇਸ ਜਾਤ ਪ੍ਰਥਾ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖਤਾ-ਵਿਰੋਧੀ ਰਵੱਈਏ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ। ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀਆ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਇਹ ਡੇਰੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਾਹਰੋਂ ਆਏ ਧਰਮ - ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਇਸਾਈ ਮੱਤ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰ ਮਾਨਸਕਿਤਾ ਨੂੰ ਸਹਿਜ ਹੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਅਜੋਕੇ ਪੂਰਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚਲੇ ਬਾਕੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਚ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅੱਜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਯਹੂਦੀਆਂ, ਈਸਾਈਆਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਨਵੀਂ ਗਲ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਾਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਿ ਹੇਠ ‘ਗੁਰ-ਗੱਦੀ’ 'ਤੇ ਹੱਕ ਜਮਾਉਂਦਾ ਰਾਮ ਰਾਇ , ਫ਼ਿਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਉਪਾਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਦੇ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਨਵੀਂ ਸੰਪਰਦਾਇ ਚਾਲੂ ਕਰਨ  ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਦਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆ ਮਿਸਾਲਾਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹੇ ਡੇਰੇ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਡੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗਿਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾ ਸਾਰੇ ‘ਸ਼ੀਆ-ਡੇਰਿਆ’ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਹ ਡੇਰੇ ਅਪਣੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਸਥਾਪਤ’ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋਏ।

ਪਰ ਤਥਾ-ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਸਰ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਡੇਰੇ ਬੜੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਵੱਧ-ਫੁਲ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ – ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ‘ਜਾਇਜ਼’ ਬਦਲ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਜ਼ਰੂਰਤ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ 'ਚੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਅਪਣੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਧਾਰਮਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਹੋੜ: ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ, ਸ਼ਰਾਬਖੋਰੀ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਸਕਣ, ਇਹ ਉਹ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਤਨੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚ। ਸੋ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ- ਸਿਆਸੀ, ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਮਾਲੀ ਅਦਿ ਪਰ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸੁਭਾਵਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਧਰਮ ਇਕ ਖ਼ਾਸ ਉਮਰ ਵਿਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਹੀ, ਹੋਰ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਸ਼ੀਆਵਾਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਖੁਦ ਸਥਾਪਤ ਧਰਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਹਾਰ ਆਦਿ-ਜੁਗਾਦ ਤੋਂ ਚਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਭੱਵਿਖ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੀ ਰਵ੍ਹੇਗਾ। ਉਹ ਸਮਾਂ ਅਜੇ ਕਲਪਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ  ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇਤਨੇ ਚੇਤੰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਬ੍ਰਿਹਮੰਡ ਵਿਚਲੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ 'ਰੱਬੀ ਚਮਤਕਾਰ' ਸਮਝਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਹਰ ਨਾ ਸਮਝ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਤਮਕ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਵਕ ਵਤੀਰਾ ਬਣਾ ਲੈਣਗੇ।
-ਕੰਵਲ ਧਾਲੀਵਾਲ, 15 ਅਕਤੂਬਰ 2012-ਲੰਡਨ




ਕਵੀ ਤੇ ਗਿਰਗਟ । ਪਰਨਦੀਪ ਕੈਂਥ

Written By Editor on Sunday, February 1, 2015 | 19:18

kavi te girgit punjabi poetry parandeep kainth
ਕਵੀ ਤੇ ਗਿਰਗਿਟ । ਪਰਨਦੀਪ ਕੈਂਥ
ਕਵੀ ਤੇ ਗਿਰਗਟ
ਵਿਚ ਕੋੲੀ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਗਿਰਗਟ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ
ਤੇ ਕਵੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ..
..ਰੰਗ ਜੋ ਖਿਲਰ ਜਾਂਦੇ
ਗੁਪਤ ਭੌਰਿਅਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ
ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਬਿਅਾਨਦੇ ਰਹਿੰਦੇ
ਲੇਖਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੁਖਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ

 -ਪਰਨਦੀਪ ਕੈਂਥ, ਪਟਿਆਲਾ

ਕਹਾਣੀ । ਤੂਫ਼ਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ । ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ

Written By Editor on Thursday, January 22, 2015 | 14:55

punjabi short story writer gurmeet panag
ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ
ਸੁੱਘੜ ਸਿਆਣੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਮੈਰਾਥਨ ਦੀ ਦੌੜਾਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਗੁਰਮੀਤ ਪਨਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮਰੱਥ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਵੱਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੁਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਛਾਪਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ। -ਸੰਪਾਦਕ

ਵੇਨਕਾਊਂਟੀ ਏਅਰਪੋਰਟ, ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਪਹੁੰਚ ਦੀਪਕ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਈਫ਼ੋਨ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਅਪਣੇ ਡੇਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ‘ਤੇ ਨਿਗਾਹ ਮਾਰੀ। 6:30 ਏ ਐੱਮ ਦੇ ਖਾਨੇ ‘ਚ ਟਰਾਂਟੋ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਹਨੂੰ ਕਦੋਂ ਦਾ ਟਰਾਂਟੋ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਸੱਤ ਵੱਜ ਕੇ ਬਵੰਜਾ ਮਿੰਟ ਫ਼ੋਨ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਖ਼ੈਰ, ਉਹਨੇ ਅਪਣਾ ਬੈਗ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਪੈਸੈਂਜਰਾਂ ਨਾਲ’ਹੈਲਪ ਡੈਸਕ’ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਿਆ।
“ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਤੋਂ ਟਰਾਂਟੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਲਾਈਟਾਂ ਕੈਂਸਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ” ਡੈਸਕ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠੇ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੇ ਵਰਕਰ ਨੇ ਸੂਚਨਾ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀ। ਲੋਕੀਂ ਖਲਬਲੀ ਜਿਹੀ ਮਚਾਉਂਦੇ ਫੇਰ ਖਿੱਲਰ ਗਏ।
“ਵੀ ਆਰ ਸੌਰੀ, ਸਨੋ-ਸਟੌਰਮ ਦੇ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਹਟ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੌਸਮ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਹੀ ਜਾ ਕੇ ਹਟੇਗਾ” ਵਰਕਰ ਨੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
“ਪਰ ਔਨਲਾਈਨ ਤਾਂ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੇ ਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਚੱਲਿਆਂ” ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੀਪਕ ਤਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਕੋਸ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਸੀ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਵਿਹਲ ਉਹ ਦੋ ਦਿਨ ਘਰ ਹੋ ਆਏ... ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਉਹਦੀ ਭੈਣ ਨੀਟਾ ਨੇ ਜ਼ਿੱਦ ਹੀ ਫੜ ਲਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਪਣਾ ਭਾਣਜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਵੇ।
“ਦੀਪਕ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਤਾਂ ਨ੍ਹੀ ਆਉਂਦੀ, ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਘਰ ਆਇਆਂ...”
“ਪਤੈ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਬਿਜ਼ੀ ਆਂ”
“ਨਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨੀ ਪਤਾ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਤੂੰ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੈਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਾਲੇ ਆਸ਼ਿਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ, ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਹੋ ਗਿਐ”।
“ਆਈ ਨੋ, ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ‘ਆਸ਼ਿਤ’ ਨਾਂ ਕੀਹਨੇ ਰੱਖਿਐ?”
“ਕੀ ਮਤਲਬ?”
“ਜਦੋਂ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪਤੈ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ? ‘ਆ ਸ਼ਿਟ’...”
“ਓਹ ਗੌਡ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ”
“ਚੱਲ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਆ ਜਾ, ਪਲੀਜ਼। ਮੌਮ ਡੈਡ ਤੇ ਮੈਂ... ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਮਿੱਸ ਕਰ ਰਹੇ ਆਂ ਤੈਨੂੰ”
ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਘਰ ਗਿਆਂ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਪਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਕਟਰ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਮ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤਾਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ‘ਆਖਿਰਕਾਰ, ਕਿਉਂ ਮੌਮ ਨੂੰ ਇਸ ਉਮਰ ‘ਚ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇ... ਡੈਡ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਆਰਾਮ ਚਾਹੀਦੈ... ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਕੀਤੈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ, ਟੈਕਸੀ ਚਲਾਉਂਦਿਆਂ ਹੁਣ ਵੀ ਤੀਜੇ ਕੁ ਦਿਨ ਮਾੜੀ ਸਵਾਰੀ ਮਿਲ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਰਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਤੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਵੀ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ... ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜੌਬ ਹੈ ਕੈਬੀਆਂ ਦੀ... ਕੀ ਪਤਾ ਹੁੰਦੈ ਕਿ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ’
ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਟਾਈਮ ਦੇਖਿਆ। ਜੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਫਲਾਈਟ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਲੀ ਘੰਟੇ ਹੀ ਹੋਣਗੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ। ਉਹ ਵੀ ਜੇ ਸਵੇਰੇ ਮੌਸਮ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ।
ਘੁੰਮਣਘੇਰੀਆਂ ‘ਚ ਪਿਆ ਉਹ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਕੋਲ ਆ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਬਰਫ਼ ਦੇ ਤਾਂ ਢੇਰ ਲੱਗ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਪਈ ਵੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਨੋ-ਰਿਮੂਵਲ ਟਰੱਕ ਹੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੇ ਅਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਸਭ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
“ਐਕਸਕਿਊਜ਼ ਮੀ” ਉਸ ਨੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦੀ ਨੇਵੀ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਟਾਫ਼ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
“ਯੈੱਸ, ਹਾਓ ਕੈਨ ਆਈ ਹੈਲਪ ਯੂ ਸਰ?” ਉਹ ਰੁਕੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਔਖੀ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ ਪਰ ਉਹਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਕੋਟ ਵੱਲ ਵੇਖ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮੁਸਕਰਾਈ।
“ਵਿੱਚ ਵੇ ਇਜ਼ ਕਾਰ ਰੈਂਟਲ?”
“ਔਨ ਦ ਲੋਅਰ ਲੈਵਲ... ਬੈਗੇਜ ਕਲੇਮ ਦੇ ਸਾਈਨ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਓ ਤੇ ਅੱਗੋਂ ਕਾਰ ਰੈਂਟਲ ਦੇ ਸਾਈਨ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦੈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਤਾਂ ਕਾਰਾਂ ਰੈਂਟ ਕਰਕੇ ਲੈ ਗਏ”
“ਥੈਂਕ ਯੂ ਫੌਰ ਯੂਅਰ ਹੈਲਪ” ਉਹਨੇ ਅਪਣਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਊਂਟਰ ‘ਤੇ ਤਾਂ ਸੁੰਨਮਸਾਣ ਸੀ। ਕਾਊਂਟਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਉਹਨੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ। ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।
“ਲਾਸਟ ਕਾਰ, ਯੂ ਆਰ ਲੱਕੀ”, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚਾਬੀਆਂ ਫੜਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
“ਡੋਂਟ ਯੂ ਹੈਵ ਮੋਰ ਕਾਰਜ਼?” ਦੀਪਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਦੈਟ ਵਾਜ਼ ਦ ਲਾਸਟ ਵੰਨ, ਸੌਰੀ” ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਲਿਬੜੇ ਜਿਹੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਥੱਲੇ ਜੰਮੀ ਮੈਲ ਵਾਲੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
“ਯਾਰ ਮੈਥੋਂ ਸੌ ਡਾਲਰ ਵੱਧ ਲੈ ਲਾ... ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਕਾਰ” ਉਸ ਨੇ ਚਾਬੀਆਂ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਤਰਲਾ ਪਾਇਆ।
“ਨੋ ਵੇਅ... ਵੀ ਆਰ ਗੈਟਿੰਗ ਮੈਰਿਡ ਟੁਮੌਰੋ, ਕੈਂਟ ਡੂ ਦੈਟ ਬਡੀ... ਆਈ ਐਮ ਸੌਰੀ” ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਭੂਰੇ ਵਾਲ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਕਰਦਿਆਂ ਅਪਣੀਆਂ ਗੋਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਐਨਕਾਂ ‘ਚੋਂ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।
ਦੀਪਕ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਭਲਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦੈ... ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮੈਥੋਂ ਵੀ ਜਿ਼ਆਦਾ ਬਿਜ਼ੀ ਹੋਵੇ... ਹਾਲੇ ਸੋਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ,
“ਸ਼ੁਕਰ ਐ ਰੌਜਰ, ਆਪਾਂ ਨੂੰ ਕਾਰ ਮਿਲ ਗਈ... ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਤ ਇਸ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੀਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਕੱਟਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ” ਉਹ ਹੱਸੀ ਤੇ ਦੌੜ ਕੇ ਆਣ ਕਰਕੇ ਹੱਫੀ ਹੋਈ ਵੀ ਸੀ।
ਦੀਪਕ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸੁੰਨ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਦਾ ਸਾਹ ਹੀ ਅਟਕ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਧੜਕਣ ਲੱਗਾ।
ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਰ੍ਹੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਂਚ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਅਪਣੇ ਪਰਸ ‘ਚੋਂ ਕੀ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ। ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਦੀਪਕ ਨੇ ਉੱਧਰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹੀ ਚਿਹਰਾ ਜਿਹੜਾ ਕਦੇ ਕਿੰਨਾ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਰੁੱਸ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ‘ਚ ਖੁਭਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨੱਕ ਜਿਹਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਘੁੱਟ ਲੈਂਦਾ, ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਹਾਵ ਭਾਵ, ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ। ਬੜੀ ਕੋਸਿ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਹਨੇ ਕਿ ਉੱਧਰ ਨਾ ਦੇਖੇ ਪਰ ਧਿਆਨ ਬਾਰ ਬਾਰ ਉੱਧਰ ਹੀ ਦੌੜਦਾ। ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਢਿੱਲਾ ਜਿਹਾ ਜੂੜਾ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਪਤਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਲਟਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਈਨੈੱਕ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਸਵੈਟਰ ਤੇ ਜੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੈਠੀ ਕਿੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ।
ਇਹ ਸੀ ਹਰਲੀਨ, ਉਸ ਦੀ ਅਪਣੀ ਲੀਨਾ... ਸੋਚਾਂ ਅਪਣੇ ਵਹਾਅ ‘ਚ ਰੋੜ੍ਹ ਉਹਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਗਈਆਂ।
ਜਦੋਂ ਅਪਣੇ ਲਿਵਿੰਗ ਰੂਮ ਦੇ ਘਸਮੈਲੇ ਜਿਹੇ ਗਲੀਚੇ ‘ਤੇ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ‘ਚ ਐਵੇਂ ਚੱਕਰ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਜੇ ਉਹ ਅੱਜ ਨਾ ਆਈ? ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ... ਇਫ਼ ਸ਼ੀ ਰੀਅਲੀ ਲਵਜ਼ ਮੀ...”
ਠੱਕ ਠੱਕ ਠੱਕ...
ਉਹਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਸੀ। ਬਾਹਰ ਪਈ ਬਰਫ਼ ‘ਚ ਖੜੀ ਉਹ ਅਪਣੀ ਕਾਲੀ ਡਰੈੱਸ ‘ਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
“ਯੂ ਆਰ ਹਿਅਰ” ਉਹਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਿਹਾ।
“ਯੈੱਸ” ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਅਪਣੇ ਦੋਨੋਂ ਅੰਗੂਠੇ ਖੜੇ ਕਰ ਮੁੱਠੀਆਂ ਮੀਚੀਆਂ। ਉਹਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦੰਦ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗੇ। ਠੰਢ ਨਾਲ ਉਹਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਇਸ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਤਾਂ ਊਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦੀਪਕ ਦੇ ਘਰਦਿਆਂ ਨੇ ਤਾਂ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕੁਇਟ ਹਾਲ ‘ਚ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੀ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ‘ਤੇ ਜਾਣਾ ਸੀ।
ਉਹਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੇੜੇ ਹੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਸ਼ੈਂਪੂ ਕੀਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਹਲਕੀ ਸੰਤਰੀ ਜਿਹੀ ਮਹਿਕ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਮਦਹੋਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਇੰਨਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਏ ਸਨ। ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸੰਗ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਵੀ ਉਸ ਰਾਤ ਹੀ ਕਰ ਲਿਆ।
ਦੀਪਕ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰਿਆ।
ਯਾਦਾਂ ‘ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਉਹਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੱਟ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਦੋਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਹਮਣਿਓਂ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਦੀ ਯਾਦ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠੀ ਅਪਣੇ ਪਰਸ ‘ਚ ਹੱਥ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਕਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਉਸ ਦਾ... ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਖ਼ਬਰ ਕਿ ਕੌਣ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹੈ। ਦੀਪਕ ਦਾ ਦਿਲ ਕਰੇ ਕਿ ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਓਦਾਂ ਹੀ ਅਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ‘ਚ ਲੈ ਲਵੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਉਹ ਦੋਨੋਂ... ਲੱਗਦੈ ਜਿਵੇਂ ਮੁੱਦਤਾਂ ਬੀਤ ਗਈਆਂ ਹੋਣ।
“ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਬੱਸ ਲੱਭ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ” ਉਹ ਬੁੜਬੁੜਾਈ।
“ਡੋਂਟ ਵਰੀ” ਰੌਜਰ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।
ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਤੀਜਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸੀ। ਹਰਲੀਨ ਰੌਜਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਮੁਸਕਰਾਈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਦੀਪਕ ‘ਤੇ ਪਈ। ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਉਹਨੂੰ ਹੌਲ ਜਿਹਾ ਪਿਆ। ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਜਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਉਹ। ਖੜੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਦਾ ਪਰਸ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਛੁਟ ਗਿਆ। ਟਿਕਟਿਕੀ ਲਗਾ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ, ਦੀਪਕ ਨੇ ਉਹਦਾ ਪਰਸ ਚੁੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਾਇਆ।ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚੀਸ ਉੱਠੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਰੌਜਰ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ।
‘ਕੀ ਇਹ ਆਦਮੀ ਹੁਣ ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਫਿ਼ਆਂਸੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਸ਼ੀ ਇਜ਼ ਮਾਈਨ... ਐਂਡ ਮਾਈਨ ਓਨਲੀ’
“ਦੀਪਕ? ਇਜ਼ ਦੈਟ ਰੀਅਲੀ ਯੂ!!” ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠੀਕ ਕਰ ਹਰਲੀਨ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।
“ਵੱਟ ਆਰ ਯੂ ਡੂਇੰਗ ਹਿਅਰ? ਵੈੱਲ, ਯੂ ਆਰ ਗੈਟਿੰਗ ਦ ਕਾਰ ਟੂ...” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਲ ਦਾ ਆਪ ਹੀ ਜੁਆਬ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, “ਆਰ ਯੂ ਗੋਇੰਗ ਟੂ ਬਰੈਂਪਟਨ?”
“ਟਰਾਇੰਂਗ” ਉਹ ਐਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਿਆ ਪਰ ਉਹਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ‘ਚ ਪੈਂਦਾ ਟੋਆ ਅਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਗਿਆ।
‘ਟੋਆ’, ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਹਰਲੀਨ ਨੂੰ ਇਹ! ਜਦੋਂ ਵੀ ਊਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਰਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿੰਨਾ ਛੇੜਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਇਹ ਲਾਈਨਾਂ ਗਾ ਕੇ, “ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਗੋਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਟੋਏ...”। ਉਹਨੇ ਹਿੰਮਤ ਕਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਦੀਪਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਝਾਕਿਆ। ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਦਿਲ ਉਹਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚੀਂ ਮੁੱਚੀਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੌਜਰ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ਰਮ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਬਜ਼ ਕੱਟ, ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੂਟ ਤੇ ਵਧੀਆ ਡੀਲ ਡੌਲ ਵਾਲਾ ਦੀਪਕ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ।
“ਹਰਲੀਨ, ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ?” ਰੌਜਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਹੀ ਪਿਆ।
“ਯੈੱਸ, ਦਿਸ ਇਜ਼ ਦੀਪਕ” ਉਹ ਸਹਿਜ ਹੀ ਕਹਿ ਗਈ।
‘ਕੀ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਇਸ ਨੂੰ? ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਿ਼ਆਦਾ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਭਲਾ? ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਵਿਛੜਿਆਂ... ਜੇ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭੁੱਲਿਆ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ... ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਾ ਸੀ ਅੱਜ? ਕੌਣ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ... ਕੀ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ ਸਾਡੀ ਜਿ਼ੰਦਗੀ ‘ਚ...’ ਉਹਦੀ ਖਿ਼ਆਲਾਂ ਦੀ ਗਲੀ ‘ਚ ਉਹ ਦਿਨ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ‘ਚ ਸਨ।
“ਦੀਪਕ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਕਮਾਸਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੱਲ... ਤੇਰੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਹਫ਼ਤਾ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀਆਂ ਨੇ” ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਿਤਾਬ ਖੋਹਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਮੈਂ ਵੈਸਟਰੱਨ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਐ... ਪਤੈ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਣੈ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਕੌਮਰਸ ਦਾ ਸਮੈਸਟਰ?” ਉਸ ਨੇ ਔਖਾ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
“ਚੱਲ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਆ ਜਾ। ਮੈਂ ਅਪਣੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰੂਮ-ਮੇਟਸ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਣੈ” ਉਹਨੇ ਦੀਪਕ ਦੇ ਘਸੇ ਪਿਟੇ ਸੋਫ਼ੇ ‘ਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਉਸ ਵੱਲ ਸਰਕ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਨੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੀ ਮਾਰੀ ਕਿਤੇ ਉਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਫਟਾਫਟ ਉਹਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਤੇ ਉਹਦੇ ਜੁਆਬ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
“ਆਈ ਕੈਂਟ, ਹਰਲੀਨ” ਉਹਨੇ ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਪਿੱਛੇ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ 'ਤੇ ਫੋਕੱਸ ਕਰਨੈ ਤੇ ਅਪਣੇ ਨੰਬਰ ਨੱਬੇ ਪਰਸੈਂਟ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣੇ ਪੈਣੇ ਨੇ”
ਦੀਪਕ ਦੇ ਰੁੱਖੇਪਨ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਵਿਲਕਿਆ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ‘ਚ ਜਿ਼ਆਦਾ ਹੀ ਖੁੱਭਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
“ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਪ੍ਰੌਬਲਮ ਐ, ਹਾਈ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਵੀ ਤੂੰ ਟੌਪ ਕੀਤੈ ਤੇ ਹੁਣ ਫੇਰ ਕਰੇਂਗਾ”, ਉਸ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਲਾਹਿਆ, “ਯੂ ਆਰ ਜੀਨੀਅਸ”
“ਨੋ, ਆਈ ਨੀਡ ਟੂ ਸਟੱਡੀ... ਕਈਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਜਿ਼ੰਦਗੀ 'ਚ ਬੱਸ ਛੋਟੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਕੋਰਸ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਸਰ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਫ਼ੈਮਿਲੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਬੋਝ ਹੁੰਦੈ”
“ਕੀ ਮਤਲਬ?” ਕੀ ਇਹੀ ਸੋਚਦੈਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰੇ? ਹਾਓ ਡੇਅਰ ਯੂ?” ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
“ਯੂ ਨੀਡ ਟੂ ਅੰਡਰਸਟੈਂਡ ਦੈਟ ਆਈ ਹੈਵ ਕਮਿੱਟਮੈਂਟਸ... ਸਮ ਗੋਲਜ਼ ਐਂਡ ਡਰੀਮਜ਼... ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਸੱਤ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਨੇ... ਇੱਕ ਫੈਕਟਰੀ ‘ਚ, ਦੂਜਾ ਟੈਕਸੀ ‘ਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ੂਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਸਾਡੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣ ਜੋਗਾ ਹੋਵਾਂਗਾ ਕਿ ਬੱਸ, ਬੱਸ ਕਰੋ ਹੁਣ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਹੋਣਾ... ਕਿਤੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ‘ਤੇ ਜਾਓ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮਾਣੋ। ਡੈਡੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ ਬਈ ਆਸ਼ਕੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਨ੍ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਹੋਣੀਆਂ, ਘਰ ‘ਚ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੈ ਤੇ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੈ” ਉਹਨੇ ਕੋਲ ਪਈ ਕਿਤਾਬ ਫੇਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਲਈ।
“ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਦੀਪਕ। ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੰਨਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨਾ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ... ਮੈਂ ਹੀ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੱਦ ‘ਤੇ ਅੜੀ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਕਿੰਨੇ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ... ਤੇ ਗੋਲ, ਡਰੀਮ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਨ ਪਰ ਮੇਰੇ ਗੋਲਾਂ ਤੇ ਡਰੀਮਾਂ ‘ਚ ਤੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈਂ, ਬੱਸ ਐਨਾ ਹੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ” ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਹੰਝੂ ਸਨ ਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਕਠੋਰ ਵਿਅੰਗ ਭਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ...
“... ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਿਆ ਏਂ ਦੀਪਕ, ਚਲੋ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ” ਹੰਝੂ ਉਹਦੇ ਦੁੱਖ ‘ਤੇ ਕੋਸੀ ਟਕੋਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
“ਯੂ ਆਰ ਰਾਈਟ, ਆਈ ਐਮ ਗਰੋਇੰਗ ਅੱਪ” ਉਹਨੇ ਕਿਤਾਬ ‘ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
“ਮੈਨੂੰ ਨ੍ਹੀ ਪਤਾ ਕੀ ਹੋਇਐ ਪਰ ਤੂੰ ਹੱਸਣਾ ਖੇਡਣਾ ਸਭ ਭੁੱਲ ਗਿਐਂ... ਯੂ ਥਿੰਕ ਓਨਲੀ ਗੋਲਜ਼ ਮੈਟਰ”
“ਜੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈ ਕਿ ਭੁੱਲੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵੀ ਹੈਂ” ਉਹਨੇ ਅਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਗੱਡ ਲਈਆਂ, “ਸ਼ਾਇਦ ਇਹਦੇ ‘ਚ ਹੀ ਅਪਣੀ ਭਲਾਈ ਹੈ” ਉਹ ਰੁਕ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
ਹਰਲੀਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਜੁਆਬ ਦੇ ਗਈ। ਨਿਢਾਲ ਜਿਹੀ ਉਹ ਸੋਫ਼ੇ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਜਾ ਅਪਣੇ ਬੂਟ ਤੇ ਕੋਟ ਪਾਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਦੀਪਕ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਤਿਊੜੀ ਜਿਹੀ ਪਾ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਨਾਟਕ ਜਿਹਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕਵਰ ‘ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ‘ਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ “ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਬੈਂਕਿੰਗ”।
ਉਸ ਨੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਠਾਹ ਕਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਮਾਰਿਆ।
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਠਾਹ ਹੁਣ ਫੇਰ ਦੀਪਕ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ‘ਚ ਪਟਾਕੇ ਵਾਂਗ ਵੱਜੀ।
“ਆਰ ਯੂ ਗੋਇੰਗ ਟੂ ਟਰਾਂਟੋ?” ਰੌਜਰ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ।
“ਯੈੱਸ, ਐਕਚੁਅਲੀ ਆਈ ਐਮ...”
“ਹੈਵ ਰਾਈਡ ਵਿੱਦ ਅੱਸ” ਰੌਜਰ ਨੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਮਾਰੀ।
“ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ... ਨੌਟ ਅ ਗੁੱਡ ਆਈਡੀਆ... ਅਪਣੇ ਕੋਲ ਸਮਾਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰ ਵੀ ਛੋਟੀ ਐ” ਹਰਲੀਨ ਬੋਲੀ।
ਅਸਲ ‘ਚ ਉਹ ਦੀਪਕ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੈਠਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੀਪਕ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਇਉਂ ਦੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਕਿਉਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
“ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰ ਮਿਲਣੀ ਵੀ ਤਾਂ ਨ੍ਹੀ, ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਆਪਾਂ ਮੈਨੇਜ ਕਰ ਲਵਾਂਗੇ ਸਾਰੇ” ਰੌਜਰ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਫੇਰ ਆਇਆ।
“ਓਹ ਵੈੱਲ, ਫ਼ਾਈਨ ਦੈੱਨ...” ਹਰਲੀਨ ਅੰਦਰੋਂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਾਹੁੰਦੀ।
“ਗੈਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕੌਫ਼ੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਦੇਖਦਾਂ ਕਿੱਧਰ ਗਿਆ” ਕਹਿ ਰੌਜਰ ਉਪਰਲੇ ਲੈਵਲ ਵੱਲ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਖੜੇ ਦੀਪਕ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ। ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੇਕ ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
“ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਰਾਈਡ ਦੇਣੀ ਤਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ... ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ‘ਚ...”
“...ਨੋ, ਆਈ... ਇਟਸ ਜਸਟ... ਇਟਸ ਫ਼ਾਈਨ” ਹਰਲੀਨ ਬੁੜਬੁੜਾਈ।
“ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਰੌਜਰ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲੱਗਿਆਂ ਕਿ...”
ਉਹਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੌਜਰ ਤੇ ਉਹਦੇ ਪਾਰਟਨਰ ਗੈਰੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਹੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਫਲਾਈਟ ਦੇ ਲੇਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤੇ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਟਰਾਂਟੋ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਇੱਕੋ ਕਾਰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ‘ਚ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ।
ਚੁੱਪ ਬੋਝਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
“ਜਾਂ ਫੇਰ ਰੌਜਰ ਨੂੰ ਦੱਸ ਹੀ ਦਿਆਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ” ਦੀਪਕ ਐਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
“ਹਾਂ ਹਾਂ, ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸ ਪਰ ਉਹ ਨ੍ਹੀ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ” ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁਸਕਰਾਈ।
“ਕੀ ਗੱਲ? ਜੈਲੱਸ ਟਾਈਪ ਨੀ ਐ ਉਹ?” ਦੀਪਕਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਦੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ।
ਉਹ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ ਕਿ ਦੀਪਕ ਨੇ ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਉੱਡ ਉੱਡ ਪੈਂਦੇ ਵਾਲ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿ ਗਈ।
“ਜੈਲੱਸ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਹੀ ਜੇ ਉਹਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਦਾਂ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਲਿਆ”
ਉਹਨੇ ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਚਾਨਕ ਅਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਲੈ ਲਿਆ।
“ਕਿਉਂ ਦੀਪਕ? ਕਿਉਂ ਤੂੰ ਐਨੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ? ਪਤੈ ਕਿੰਨਾ ਔਖਾ ਤੈਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਸੀ?”
ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪਿੱਛੇ ਹਟਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਹਰਲੀਨ ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
“ਹੇਅਰ ਵੀ ਆਰ! ਲਓ ਕੌਫ਼ੀ ਪੀਓ” ਰੌਜਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਉੱਚਾ ਸੋਹਣੇ ਜੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਗੈਰੀ ਹੀ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਕੌਫ਼ੀ ਦੇ ਦੋ-ਦੋ ਕੱਪ ਸਨ। ਸਭ ਨੇ ਅਪਣੇ ਅਪਣੇ ਕੱਪ ਫੜ ਲਏ।
“ਦੀਪਕ!”ਰੌਜਰ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਗੈਰੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਦਿਸ ਇਜ਼ ਗੈਰੀ”
“ਰੌਜਰ ਕਹਿੰਦਾ ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਨੋਅ ਐਂਡਵੈਂਚਰ ‘ਤੇ ਜਾ ਰਿਹੈਂ?” ਗੈਰੀ ਨੇ ਅਪਣੇ ਚਿੱਟੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਬਿਖੇਰਦੇ ਦੀਪਕ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ।
“ਇਫ਼ ਦੈਟਸ ਓ ਕੇ ਵਿਦ ਯੂ”
“ਸ਼ੋਅਰ” ਗੈਰੀ ਦਾ ਜੁਆਬ ਸੀ।
“ਥੈਂਕਸ, ਆਈ ਐਪਰੀਸ਼ੀਏਟ ਇਟ”, ਦੀਪਕ ਨੇ ਕੌਫ਼ੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਭਰਿਆ। ਰੌਜਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੁੱਪ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
“ਚਲੋ, ਹੁਣ ਕਾਰ ‘ਚ ਬੈਠੀਏ ਤੇ ਚੱਲੀਏ” ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਲ ਤੋਰ ਲਿਆ।
ਇੱਕ ਥੱਕੀ ਹਾਰੀ, ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟਯੋਟਾ ਟਰਸਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਸੀ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾ ਅਪਣਾ ਸਮਾਨ ਡਿੱਕੀ ‘ਚ ਸੁੱਟਿਆ। ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ‘ਤੇ ਆ ਬੈਠਣਾ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਜੀਬ ਲੱਗਾ। ਅਗਲੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ‘ਤੇ ਰੌਜਰ ਡਰਾਈਵਰ ਬਣ ਤੇ ਗੈਰੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ।
ਹਰਲੀਨ ਦੇ ਲਗਾਏ ਰੈੱਡ ਡਾਇਮੰਡ ਪਰਫਿ਼ਊਮ ਨਾਲ ਕਾਰ ‘ਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਗਰੀਸ ਦੀ ਗੰਧ ਕੁਝ ਘਟੀ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਸੌਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਪਣੇ ਤੇ ਦੀਪਕ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣਾ ਕੋਟ ਤੇ ਪਰਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਾਈਵੇਅ ‘ਤੇ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਫਲਾਈਟਾਂ ਦਾ ਕੈਂਸਲ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬਰਫ਼ ਉੱਡ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇ ਰਹੀ। ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੋਡੇ-ਗੋਡੇ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਉੱਭਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਕਾਰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੀ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੀ।
ਬਾਹਰਲਾ ਮੌਸਮ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜੋ ਝੱਖੜ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ‘ਚ ਝੁੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਚੁੱਪ ਸਨ।
“ਇਹ ਗਾਇਕ ਕੌਣ ਐ?” ਰੌਜਰ ਨੇ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ਤੋੜਦਿਆਂ ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਗਾਣੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਮੈਨੂੰ ਸੁਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਅਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਕਰੀਂ” ਹਰਲੀਨ ਬੋਲੀ।
“ਓ ਮਾਈ ਗੌਡ... ਮੇਰੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ‘ਤੇ ਪਿਐ ਇਹਦਾ ਨਾਂ... ਨਿੱਕ ਕਾਰਟਰ”
“ਹਾਓ ਕੁੱਡ ਆਈ ਨੌਟ ਰਿਮੈਂਬਰ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਨਿੱਕ ਕਾਰਟਰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦੈ” ਰੌਜਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ।
“ਸਟੌਪ... ਆਈ ਡੋਂਟ ਵਾਂਟ ਟੂ ਹਿਅਰ ਐਨੀਥਿੰਗ” ਗੈਰੀ ਨੂੰ ਵੱਟ ਜਿਹਾ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਲੱਗੀ। ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਅਪਣੇ ਪਰਸ ‘ਚੋਂ ਟਿਸ਼ੂ ਪੇਪਰ ਲਈ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦੀ ਕੂਹਣੀ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਵੱਜੀ।
“ਸੌਰੀ” ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਸਿੱਧੀ ਜਿਹੀ ਹੋ ਬੈਠ ਗਈ।
“ਸੌਰੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦੈ, ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਐਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਫ਼ਰ ‘ਚ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ। ਅਪਣੇ ਫ਼ਿਆਂਸੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬੜਾ ਵਧੀਆ ਹੱਸਦੇ ਖੇਡਦੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ ਸੀ”।
“ਫ਼ਿਆਂਸੀ?” ਅੱਗੇ ਬੈਠੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਗਰਦਨ ਘੁੰਮਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਣ ਕਰਕੇ ਕਾਰ ਇੱਕਦਮ ਫਿਸਲੀ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੋਲ ਘੁੰਮੀ ਤੇ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਟੋਏ ‘ਚ ਜਾ ਫਸੀ। ਹਰਲੀਨ ਦੀਪਕ ‘ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਤੇ ਉਹਨੇ ਅਪਣੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ‘ਚ ਉਹਨੂੰ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਡੌਰ ਭੌਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ।
“ਆਰ ਯੂ ਓ ਕੇ?” ਦੀਪਕ ਨੇ ਧੜਕਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਝੰਜੋੜਿਆ।
ਹਰਲੀਨ ਤਾਂ ਕਾਰ ‘ਚੋਂ ਔਖੀ ਸੌਖੀ ਬਾਹਰ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਬਾਹਰ ਠੰਢੀ ਸੀਤ ਹਵਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਪਈ ਤਾਂ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਵੇਗ ਵੀ ਕੁਝ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ। ਦੀਪਕ ਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
“ਪਤੈ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਲੱਗੀ ਮੈਨੂੰ ਸੰਭਲਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਬਣਿਆ? ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਲ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਕੋਨੇ ‘ਚ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਮੈਂ ਕਿ ਤੂੰ ਫੇਰ...ਮੈਂ ਅਪਣੇ ਲਈ ਜਿ਼ੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤਰਤੀਬ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਤੂੰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ‘ਚ ਹੀ ਫੇਰ ਤਰਥੱਲੀ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ... ਕਿਉਂ?”
“ਆਇ ‘ਮ ਸੌਰੀ, ਆਈ ਹੋਪ ਯੂ ਐਂਡ ਰੌਜਰ ਵਿੱਲ ਫੌਰਗਿਵ ਮੀ, ਆਈ ਵਿਸ਼ ਬੋਥ ਔਫ਼ ਯੂ ਹੈਪੀਨੈੱਸ”
“ਹੀ ਇਜ਼ ਗੇਅ ਦੀਪਕ... ਗੈਰੀ ਇਜ਼ ਹਿਜ਼ ਪਾਰਟਨਰ ਤੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਅਰਪੋਰਟ ‘ਤੇ ਹੀ ਮਿਲੀ ਹਾਂ”
ਉਹਨੇ ਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹਾਂ ‘ਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਇਆ।
“ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੂੰ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾ ਰਹੀ...” ਉਹਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਿਹਾ।
“ਨਹੀਂ... ਪਰ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕਦੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕੇਂਗਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਨੇ...ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿਆਂਗੀ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਅਪਣੀ ਜਿ਼ੰਦਗੀ ‘ਚ” ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਬਰਫ਼ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਈ ਹੀਲ ਵਾਲੇ ਸਨੋਅ ਬੂਟਾਂ ‘ਚ ਉਹ ਡਿੱਗਦੀ ਲੜਖੜਾਉਂਦੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆ ਕੇ ਦੀਪਕ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
“ਛੱਡ! ਛੱਡ ਮੈਨੂੰ” ਉਹ ਅਪਣੀਆਂ ਕੂਹਣੀਆਂ ਮਾਰਦੀ ਤੇ ਲੱਤਾਂ ਛਟਪਟਾਉਂਦੀ ਰਹੀ।
“ਹਰਲੀਨ, ਆਈ ਐਮ ਸੋ ਸੌਰੀ” ਉਹ ਉਹਦੀ ਗਰਦਨ ਕੋਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਉਹਦੇ ਕੰਨ ‘ਚ ਬੁੜਬੁੜਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
ਦੀਪਕ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਾਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਅੰਦਰ ਸੀਟ ‘ਤੇ ਲਿਆ ਬਿਠਾਇਆ। ਉਹਦੇ ਦੰਦ ਠੰਢ ਨਾਲ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਦੀਪਕ ਨੇ ਅਪਣੇ ਕੋਟ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ।
“ਕਾਰਸਟਾਰਟ ਹੋਏਗੀ ਕਿ ਨਹੀਂ?”
ਰੌਜਰ ਨੇ ਇਗਨੀਸ਼ਨ ‘ਚ ਚਾਬੀ ਪਾ ਘੁੰਮਾਈ ਪਰ ਕਾਰ ਤਾਂ ਟਰਰ ਟਰਰ ਕਰ ਦਮ ਤੋੜ ਗਈ।
“ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹੜੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ?” ਰੌਜਰ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਜਲਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਬਰਫ਼ ‘ਚ ਗੱਡੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ‘ਮਲਟੀਸਟੋਰੀ ਵੈੱਡਿੰਗ ਕੇਕ’ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਸ਼ਨਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਾਰੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਚੱਲਦੀ ਸੀਤ ਹਵਾ ਦੇ ਥਪੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋਏ ਹੋਟਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਦੀਪਕ ਨੇ ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀਆਂ ‘ਚ ਉਹ ਫੇਰ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਹਰਲੀਨ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਓਹੀ ‘ਠਾਹ’ ਕਰ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼...
ਉਹ ਅਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਚ ਨਜ਼ਰਾਂ ਗੱਡੀ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਅੱਖਰ ਤਾਂ ਧੁੰਦਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਉਹਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕਿਉਂ ਐਨਾ ਰੁੱਖਾ ਬੋਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ? ਕਿਤਾਬ ਪਰ੍ਹੇ ਸੁੱਟ ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਕੋਲ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਤਾਂ ਉਨੀ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਬਰਫ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉੱਡ ਰਹੀ ਹਵਾ... ‘ਭੱਜ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਮੋੜ ਲਿਆਵਾਂ ... ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗ ਲਵਾਂ ਤੇ ਸਮਝਾਵਾਂ ਕਿ ਕਿਉਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮੁਕਾਮ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕਿੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਮਾਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਲਾਰਮ ਲਾ ਕੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉੱਠਦੇ ਦੇਖਣਾ ਤੇ ਚਾਹ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੱਪ ਵੀ ਕਾਰ ‘ਚ ਹੀ ਪੀਣਾ... ਲੰਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਿਚਨ ਕਾਊਂਟਰ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਡੱਬਾ ਚੁੱਕ ਕੰਮਾਂ ‘ਤੇ ਭੱਜ ਜਾਣਾ। ਆ ਕੇ ਫੇਰ ਸਾਰਾ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ...ਆਪ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਬੱਚੀ ਹੈ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦੀ, ਕਦੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੋਣਾ...’
ਹਰਲੀਨ ਮੋੜ ਕੱਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਖਿੜਕੀ ‘ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਦੇ ਬੂਟਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਉੱਡਦੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਮਿਟ ਗਏ ਸਨ। ਡੈਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਨ ‘ਚ ਸਿਰ ਕੱਢਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਐਥੇ ਆਏ... ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ‘ਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਜੇ ਹੁਣ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਨਾ ਬਣੋ ਤਾਂ...”। ਉਹ ਮੁੜ ਸੋਫ਼ੇ ‘ਤੇ ਆ ਬੈਠਾ।
“ਥੈਂਕ ਗੌਡ, ਇਟ ਇਜ਼ ਅ ਹੋਟਲ!” ਰੌਜਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਹਿਕਿਆ।
ਹੋਟਲ ਲੌਬੀ ‘ਚ ਬੈਠੇ ਗੈਰੀ ਤੇ ਰੌਜਰ ਦੀ ਨੋਕ ਝੋਂਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।
“ਤੂੰ ਨਿੱਕ ਕਾਰਟਰ ਨੂੰ ਜਿ਼ਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੁਣ...” ਗੈਰੀ ਅਪਣੇ ਪਾਰਟਨਰ ਨਾਲ ਨਾਰਾਜ਼ ਸੀ।
ਹੋਟਲ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੂਮ ਖਾਲੀ ਸੀ।
“ਸੋ, ਯੂ ਆਰ ਓ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਅ ਰੂਮ?” ਰੌਜਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
“ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੌਬੀ ਦੇ ਵੇਟਿੰਗ ਲੌਜ ‘ਚ ਹੀ ਠੀਕ ਹਾਂ... ਨੋ ਪ੍ਰੌਬਲਮ” ਹਰਲੀਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੀ। ਪਰਸ ‘ਚੋਂ ਦੋ ਗਰੋਨੋਲਾ ਬਾਰ ਕੱਢ ਇੱਕ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਫੜਾਉਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਆਲ ਕੀਤਾ, “ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਕੋਈ ਡੇਟਿੰਗ ਕੀਤੀ?”
“ਹਾਂ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ... ਦੋ ਵਾਰ ਸੀਰੀਅਸ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸਿ਼ੱਪ ਹੋਏ ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ...ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਦਿਲ ਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਨੇ ‘ਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਂਗੀ”
ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਭਰਿਆ। ਉਹਦੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਖ਼ਾਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ। ‘ਪਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਐ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ? ਉਹਦੇ ਲਈ ਤਾਂ ਅਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ...’
“ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸੋਫ਼ੇ ‘ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਬਾਕੀ ਦੀ ਜਿ਼ੰਦਗੀ ਕੱਟ ਸਕਦਾ ਹਾਂ”
ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦੋਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘੂਕੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ।
“ਕਾਰ ਰੈਂਟਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਹੋਰ ਕਾਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ” ਸਵੇਰੇ ਰੌਜਰ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
ਕਾਰ ‘ਚ ਬੈਠ ਦੀਪਕ ਦਾ ਦਿਲ ਬੈਠਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬਰੈਂਪਟਨ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
‘ਕੈਂਟਨ ‘ਚ ਹੀ ਤਾਂ ਦੋਨੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ... ਪਰ ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਾਂ ਹੁਣ ਮਿਲਦੇ ਰਹਾਂਗੇ... ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਹੋ ਗਈ... ਸ਼ਾਇਦ ਹਾਲੇ ਇਹਦਾ ਗੁੱਸਾ ਉੱਤਰਿਆ ਨਹੀਂ’
ਕਾਰ ਹਰਲੀਨ ਦੇ ਘਰ ਅੱਗੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਦੀਪਕ ਨੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਉਹਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਸਮਾਨ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਤੇ ਉਹਨੇ ਸਭ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰੀਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਯੂ ਆਰ ਲੇਟ ਫੌਰ ਯੂਅਰ ਓਨ ਵੈੱਡਿੰਗ”।
“ਵੈੱਲ, ਇਟ ਇਜ਼ ਮਾਈ ਥਰਡ” ਰੌਜਰ ਬੋਲਿਆ।
“ਥਰਡ ਟਾਈਮ ਇਜ਼ ਲੱਕੀ” ਹਰਲੀਨ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪਏ।
“ਓ ਲੌਰਡ! ਆਈ ਹੋਪ” ਗੈਰੀ ਨੇ ਡਰਾਮਾ ਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਰੱਬ ਵੱਲ ਨੂੰ ਦੋਨੋਂ ਹੱਥ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
“ਬਾਏ”
ਦੀਪਕ ਉਹਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਛੱਡਣ ਗਿਆ।
“ਗੁੱਡ ਬਾਏ ਦੀਪਕ” ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜੀ, ਮਿੰਨ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੁਸਕਰਾਈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ।
ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਦੀਪਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਦਿਲ ਧੱਸਦਾ ਜਾਪਿਆ।
ਜਦੋਂ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਬੈੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆ ਚਿੰਮੜਿਆ।
ਲਿਵਿੰਗ ਰੂਮ ਦੇ ਕਾਰਪੈੱਟ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਉਹਨੇ ਅਪਣਾ ਅਟੈਚੀ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਡੈਡ ਲਈ ‘ਸਵਿੱਸ ਆਰਮੀ’ ਦੀ ਘੜੀ, ਮੌਮ ਲਈ ਡਾਇਮੰਡ ਸੈੱਟ, ਨੀਟਾ ਲਈ ‘ਲੂਈ ਵਿੱਤੋ’ ਦਾ ਹੈਂਡਬੈਗ, ਨੀਲ ਲਈ ਪਰਫ਼ਿਊਮ ਤੇ ਆਸ਼ਿਤ ਲਈ ਖਿਡੌਣੇ ਅਟੈਚੀ ‘ਚੋਂ ਕੱਢ ਬਜ਼ਾਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ।
“ਹਾਏ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਂ... ਕਿੰਨਾ ਸੋਹਣਾ ਸੈੱਟ!” ਮੌਮ ਨੇ ਹਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਉਹ ਓਵਨ ‘ਚ ਬਣ ਰਹੇ ਗਰਿੱਲ ਚਿਕਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਦੀਪਕ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਿਆ।
ਅਗਲੀ ਸ਼ਾਮ ਉਹਨੂੰ ਲਿਵਿੰਗ ਰੂਮ ‘ਚ ਟੁੱਟਿਆ ਭੱਜਿਆ ਫਰਨੀਚਰ ਤੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੱਥਦਾ ਵਾਲ ਪੇਪਰ ਵੀ ਅੱਖੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਉੱਡੂੰ-ਉੱਡੂੰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਡੈਡ ਤੋਤਲੀ ਅਵਾਜ਼ ‘ਚ ਆਸ਼ਿਤ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਨੀਟਾ ਤੇ ਨੀਲ ਮੋਹ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਅਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ‘ਤੇ ਹੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਮੌਮ ਕਿਚਨ ‘ਚ ‘ਮੈਨੂੰ ਹੀਰੇ-ਹੀਰੇ ਆਖੇ, ਹਾਏ ਨੀ ਮੁੰਡਾ ਲੰਬੜਾਂ ਦਾ’ ਗਾ ਰਹੇ ਸੀ।
ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਹਰਲੀਨ ਦੀ ਮੁੱਦਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆਈ...
‘ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਪਰਮੋਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨ੍ਹੀ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਤਾਂ ਬੱਸ ਪਿਆਰ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਣ ਲਾਇਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ... ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਐਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣ... ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਅਪਣੀਆਂ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾ ਬਚੇ...’
“ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆਇਆ” ਕਹਿ ਉਹ ਉੱਠਿਆ।
ਮੌਮ ਵੀ ਰੂਮ ‘ਚ ਆ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ।
“ਮੈਂ... ਹਰਲੀਨ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾਂ”
ਉਹ ਅਪਣੇ ਘਰ ਬੈਠੀ ਟੀ. ਵੀ. ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਬੈੱਲ ਹੋਈ, ਉਹਨੇ ਅਪਣੇ ਡੈਡ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ”।
“ਦੀਪਕ!” ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਉਹ ਦੇਖਦੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ।
ਦੀਪਕ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਠੰਢ ਨਾਲ ਲਾਲ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ‘ਚ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਕਤਰੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ।
“ਗੁੱਡ ਈਵਨਿੰਗ”
“ਹੈਲੋ” ਕਹਿ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
“ਘਰ ਸਭ ਠੀਕ ਠਾਕ ਨੇ?” ਹਰਲੀਨ ਨੇ ਐਵੇਂ ਹੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਹੀ ਕੀ ਕਹੇ।
“ਹਰਲੀਨ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸਫ਼ਲ ਕੈਰੀਅਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਾਥੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ”।
ਉਹ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ।
“ਕਿੰਨਾ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ... ਤੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਾਰੇ ਪੁੱਠਾ ਸਿੱਧਾ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕਿੰਨਾ ਗਲਤ ਸੀ ਮੇਰਾ ਉਹ ਰਵੱਈਆ...”
“ਕੀ ਕਹਾਂ ਹੁਣ ਮੈਂ? ਚੱਲ, ਤੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕੀਤਾ...” ਉਹਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭੋਲ਼ੇਪਣ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
“ਲੀਨਾ!” ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਉਹਦੇ ਗਰਮ ਹੱਥ ਅਪਣੇ ਠੰਢੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ ਫੜ ਲਏ।
“ਆਈ ਵਾਂਟ ਟੂ ਸ਼ੇਅਰ ਆਲ ਯੂਅਰ ਡਰੀਮਜ਼... ਐਂਡ ਸਪੈਂਡ ਦ ਰੈਸਟ ਔਫ਼ ਮਾਈ ਲਾਈਫ਼ ਵਿੱਦ ਯੂ”
ਹਰਲੀਨ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਧ ਗਈ ਤੇ ਦੀਪਕ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ‘ਚ ਉਹਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਦਾ ਟੋਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ । ਅਧੂਰਾ ਰਾਗ । ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ

Written By Editor on Wednesday, December 10, 2014 | 19:44


punjabi writer niranjan boha punjabi short story
ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ
ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਦ ਤੱਕ ਉਹ ਹਰ ਦੀਵਾਨ 'ਤੇ ਸੁਰਮੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਚਹੇਤਾ ਸੁਰਮੇਲ ਜਦੋਂ ਪਿਪਲਾਣੇ ਵਾਲੇ ਸੰਤਾ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਰੀਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਹਰ ਇਕ ਸੁਨਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਲਹਿ ਜਾਦੀ । ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰਮੇਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ । ਹੁਣ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਡੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਦੀਵਾਨਾਂ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸੁਰਮੇਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਮਿੱਠੀ ਅਵਾਜ਼ ਕਾਰਨ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਸੁਰਮੇਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵੱਧਦੀ ਗਈ ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਪੁਰਖੀ ਦਰਜ਼ੀ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਹੱਟਦਾ ਗਿਆ। ਆਮਦਨ ਘੱਟਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵੱਧਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿਚ ਤਣਾੳ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ । ਸੁਰਮੇਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਿਤੰਤ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੰਤਾ ਦਾ ਸੱਦਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਉਹ ਨਾਂਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ।
“ਬਈ ਹੁਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸੁਰਮੇਲ ਪੱਕਾ ਰਾਗੀ ਬਣ ਗਿਐ।“ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਸੰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਥਾਪੀ ਦੇਂਦਿਆ ਕਿਹਾ।



“ ਸੰਤ ਜੀ ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਗ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਰੋਟੀ ਦਾ ਰਾਗ ਗਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ----ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਕਾਹਦਾ ਪੱਕਾ ਰਾਗੀ ਐ---।“ ਉਸ ਸੰਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਤਾ ਅੱਗੇ ਟੇਕੇ ਮੱਥੇ ਨਾਲ ਇੱਕਠੀ ਹੋਈ ਮਾਇਆ ਵੱਲ ਕੈਰੀ ਨਜ਼ਰ ਸੁੱਟਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
ਸੰਤ ਕਦੇ ਉਸ ਵੱਲ , ਕਦੇ ਸੁਰਮੇਲ ਵੱਲ ਤੇ ਕਦੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਢੇਰੀ ਵੱਲ ਹੈਰਾਨ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਜਿਹੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।

-ਨਿਰੰਜਣ ਬੋਹਾ

ਕਵਿਤਾ । ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ । ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ


punjabi poetry public politics ravinder bhathal
ਕਵਿਤਾ । ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ । ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਹਦਾ ਭਰੋਸਾ
ਉਹ ਤਾਂ ਜਿੱਧਰ ਚਾਹੋ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ
ਜਦੋਂ ਚਾਹੋ
ਉਵੇਂ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

ਲੋਕ ਤਾਂ
ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਬਸ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ‘ਚ
ਜੁਗਤ ਹੋਵੇ,ਕਲਾ ਹੋਵੇ
ਬੋਲਾਂ ‘ਚ ਜਾਦੂ ਹੋਵੇ
ਛਲ ਫਰੇਬ ਜਿਹਾ
ਫਿਰ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ
ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ
ਉਵੇਂ ਆਕਾਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।


ਜੇਕਰ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਆਵੇ
ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ
ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਰੌਂਕਾ ਦਿਓ
ਉਹ ਢਲ ਜਾਏਗੀ
ਨਰਮ ਪੈ ਜਾਏਗੀ
ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਚਾਹਿਆ
ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਵੇਗੀ
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੈ
ਉਹ ਤਾਂ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਹਨ
ਹੱਥ ਦੇ ਸਹਾਰੇ
ਤੇ ਅੱਖ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ
ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
ਲੋਕ ਤਾਂ ਗਿੱਲੀ ਮਿੱਟੀ ਹਨ।

-ਰਵਿੰਦਰ ਭੱਠਲ, ਲੁਧਿਆਣਾ

ਲੇਖ । ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ । ਬਲਵਿੰਦਰ ਅਜ਼ਾਦ


ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਜ ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਤਣਾਅ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੂਹ ਮੰਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਧੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿੰਗ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ, ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਅੰਗ ਹਨ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹੱਸਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਇਨਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਟ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੱਝ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੋ ਕੇ ਤਣਾਅ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁੱਝ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸ਼ਵਾਦੀ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆਨੰਦ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਦਿਨ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਹੱਸੋ ਕਿਉਂਕਿ ਹੱਸਣ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਰੋਤਾਜ਼ਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਕੁੱਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਆਮ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼- ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। 

laughter is a real life life style happy living
ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਇਹਨਾਂ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲ ਰਹੇ ਭਰਵੇਂ ਹੁੰਗਾਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀ.ਵੀ. ਚੈਨਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਨਰਾਂ ਹੇਠ ਹਾਸਰਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਖਲਕਤ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਪਰ ਬਹੁਮੁੱਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦਾ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਯੋਗ ਗੁਰੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਯੋਗ ਕਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀ, ਟੈਨਸ਼ਨ (ਤਣਾਅ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਨਿਰੋਗ ਰੱਖਣ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਜਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 


ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਆਨੰਦ, ਪਿਆਰ, ਕੋਮਲਤਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਨੇਹ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀ ਕਿਸੇ ਬਾਗ਼-ਬਗ਼ੀਚੇ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਉਪਰ ਇਕ ਦਮ ਤਬਦੀਲੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੋਚ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਫੁੱਲ ਕੇਵਲ ਸਾਨੂੰ ਸੁਗੰਧੀ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ਬੋ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੁੱਲ ਇਨਸਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਦਾ ਫੁੱਲ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਨਰਕ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਇਆ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੋਹਰ (ਕੈਕਟਸ) ਦਾ ਫੁੱਲ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਹਰ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਮ ਹੀ ਖਿੜੇ ਮਿੱਥੇ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਫਲਾਣਾ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਯਾਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਬੰਦਾ ਦੂਸਰੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਗੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅੱਜ ਬੜਾ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਫਿਰਦਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਅਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਹੱਸ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉਪਰੋਂ ਝੱਲਦਾ ਨੂਰ, ਮੰਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹਾਸੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਇਹ ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਮੁੱਖ ’ਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਗੀਤ ਵਿਚ ‘ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾਂ ਹੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੀਦਾ, ਦੁੱਖ ਹੋਵੇ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੀਦਾ’ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹਾਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਉਰਦੂ ਕਲਮ ਨਵੀਸਾਂ, ਗਾਇਕਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਨੂੰ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਿਆ ਏ। ਆਮ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ‘ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਵਾਉਣਾ ਤਾਂ ਸੌਖਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਸਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ। ਤਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੱਸਦਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਸਦੇ’ ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸਾਂ ਵਿਚ ਰਹੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸ਼ਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵੰਡਿਆ ਜਾਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡਾ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਉਥੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ (ਭਾਵ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ) ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨੇਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚੰਗੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਨਗੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਇਨਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹਾਸੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਨੇਤਾ, ਅਭੀਨੇਤਾ, ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ੇਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸਿਰ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਨੂੰ ਰੂਹ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਭ ਨੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਦੇ ਸਰਕਸ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਰਕਸ ਵਿਚ ਛੋਟੇ (ਬੋਣੇ) ਕੱਦ ਦੇ ਜੋਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਰਕਸ ਦੌਰਾਨ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਹਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾਉਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਪਰ ਇਸ ਰੋਜ਼ ਹਾਸਾ ਵੰਡਣ ਵਾਲੇ ਜੋਕਰ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਹਾਸੇ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਦਰਦ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹਾਸਾ ਵੰਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰਹੂਮ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ’ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਏਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਸਾ ਵੰਡੋਗੇ ਤਾਂ ਆਨੰਦ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੋਹੜਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛਾਵਾਂ ਹੀ ਵੰਡੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਸ ਜਾਤੀ, ਧਰਮ, ਖਿਆਲ ਜਾਂ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਸ਼ਹਿ ਨੂੰ ਝੁਕ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਤਪੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਠੰਡੇ ਝੋਕੇ ਦੇ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਦਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਹੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਕੌੜਾ ਮਿੱਠਾ ਦਰਦ ਵੰਡਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹੇਗਾ। ਮੈਂ ਅੰਤ ਵਿਚ ਫਿਰ ਇਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉਪਰ ਉਸ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਘਰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਧਰਤੀ ਰੂਪੀ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਜਿੰਨਾਂ ਵੀ ਸਮਾਂ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ, ਅੱਲ੍ਹਾ, ਵਾਹਿਗੂਰੂ, ਗੌਡ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਾਣੀਏ।

ਖੁਸ਼ ਰਹੇ, ਆਬਾਦ ਰਹੋ
ਦਿੱਲੀ ਰਹੇ, ਚਾਹੇ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਰਹੋ।
-ਬਲਵਿੰਦਰ ਅਜ਼ਾਦ, ਬਰਨਾਲਾ

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਜ-ਧਜ ਲਈ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਸਨਮਾਨ


ਆਪਣੀ ਸਾਦ-ਮੁਰਾਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਰਵਾਨੀ ਭਰੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਪ੍ਰਬੁੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਜ-ਧਜ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਬੰਧ ਪੁਸਤਕ ਵੱਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟ ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਐਲਾਣੇ ਗਏ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ 21000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸਪਤਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ 6 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਹੋਏ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਕਈ ਨਾਮਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਪਤਵੰਤੇ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।
parambir kaur bags best punjabi book award from language department of punjab for her book zindagi di sajj dhajj
ਲੇਖਕਾ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਭੇਂਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਸ਼ਾ ਮੰਤਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖੜਾ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚੇਤਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤੇ ਸੱਜਣ


ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਗੁਰਦੇਵ ਨਗਰ ਦੀ ਨਿਵਾਸੀ ਲੇਖਕਾ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਘਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰਦਾਰ ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਪਾਠਕ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਚੰਗੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਸਤਕਾਂ ਮਿਲਣ ਉਹ ਖਰੀਦ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਉਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲਿਖਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸਕੂਨਦਾਇਕ ਕਿਰਤ ਹੈ। ਸੰਕੋਚੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਲੇਖਕਾ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵੱਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਸਤਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੀ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਪਲੇਠੀ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਮਿਲੇ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰੰਮਨੇ ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਰਸਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਜੀਵਨ ਜਾਚ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਲੇਖ ਛਪਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ‘ਅਨੋਖੀ ਰੌਣਕ’ (2013), ‘ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ’ (2013) ਅਤੇ ‘ਤੇ ਸਹਿਜ ਮੰਨ ਗਿਆ (2014) ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਦ ਯੈਲੋ ਸਵੈਟਰ-ਇੰਸਪੀਰੇਸ਼ਨ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਫੌਰ ਚਿਲਡ੍ਰਨ’ ਅਤੇ ‘ਦ ਵੇਟਿੰਗ ਵਿੰਗਜ਼’ 2015 ਵਿਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ ‘ਰੰਗਲੀ ਵਾਟ ’ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ’ ਵੀ ਜਨਵਰੀ 2015 ਤੱਕ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗੀ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਜ ਧਜ ਨੂੰ ਅਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੀ 2015 ਵਿਚ ਛਪੇਗਾ। ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲੇਠੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਡਾ. ਰਜਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਮਿਲੇ ਭਰਵੇਂ ਹੁੰਗਾਰੇ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਾਠਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਗੇ।

ਸਾਡੇ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਲੇਖ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਪਰਮਬੀਰ ਕੌਰ ਹੁਰਾਂ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੁਲ ਇਸ ਮਾਣਮੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 'ਤੇ ਵਧਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੲੀ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਤਿਆਰ

Written By Editor on Tuesday, November 25, 2014 | 18:55

ਲੁਧਿਆਣਾ । ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਲੀਕਦਿਆਂ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ/ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦੀ ਇਕ ਦਵਰਕੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਮਿੱਥ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਇਸ ਦਵਰਕੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣਗੇ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬੀਤੇ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬੀ ਭਵਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਲੋਂ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅਕਾਡਮੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਗੁਲਜਾਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉੱਪ ਕੁਲਪਤੀ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਆਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉੱਪ ਕੁਲਪਤੀ ਡਾ. ਸ.ਪ. ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਵਲੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜ ਧਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਮੀਟਿੰਗ 'ਚ ਜੁੜ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 2008 ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਸੋਧਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨੀਆਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀਆਂ ਲੋਕ-ਪੱਖੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਗਈ। ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਮਲ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਬਣਾਏ ਤਿੰਨ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਫਾਰਮੂਲੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। 2008 ਦੇ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਵੀ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਭਿੰਨ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਜਿਸ਼ੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਵਿੱਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਕਰਕੇ ਨਿਹੱਥੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਝੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਅਧੀਨ ਚੱਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
punjabi language pride punjabi writer punjabi singer punjabi song mp3
ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਮੀਟਿੰਗ ਬਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੰਧੇਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਲੀਕਦਿਆਂ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ 2008 ਦੇ ਐਕਟ ਦੀ ਪੁੱਛ ਛਾਣ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ/ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲੈਂਦੀ ਇਕ ਦਵਰਕੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਸਬੰਧੀ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੁਆਰ, ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਦਵਰਕੀ 10 ਦਸੰਬਰ ਤੱਕ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਮਿੱਥ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣਗੇ। 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਵਸ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਭਾਰੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਤੱਕ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਏਜੰਡਿਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੋਵੇਗਾ, ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮੰਗਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬੋਂ ਬਾਹਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਯੋਗ ਥਾਂ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
 
ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਡਮੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸਿਰਸਾ, ਜਨਰਲ ਸੱਕਤਰ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ, ਸਕੱਤਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ, ਡਾ. ਗੁਲਜਾਰ ਸਿੰਘ ਪੰਧੇਰ, ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਲਾਭ ਸਿੰਘ ਖੀਵਾ, ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰਿੰਦਰਪ੍ਰੀਤ ਘਣੀਆ, ਸਕੱਤਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਵਕੀਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਸਭਾ ਸੇਖੋਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਡਾ. ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾਲਾ, ਸਤਵੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸੋਮਾ ਸਬਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ। ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿਚ ਉਪਰੋਕਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸੰਪਾਦਕ ਦਾ ਬਲੌਗ

 
Support : Creating Website | Johny Template | Mas Template
Copyright © 2011. ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੁਲ - All Rights Reserved
Template Created by Creating Website Published by Mas Template
Proudly powered by Blogger